(به نقل از روزنامه شرق، 19/2/1385)

بانو و آخرین کولى سایه فروش» مجموعه شعرى است که تا هم اکنون سه بار از سوى انتشارات کاروان تجدید چاپ شده است. مجموعه شعرى از کیکاوس یاکیده که حاوى شعرهایى است با خصوصیت کوتاه بودن که ظرف چند سال گذشته از شاخصه هاى شعر در ادبیات معاصر شده است. شعرهاى کوتاه «بانو و...» از نوع شعرهایى است که در آنها خواننده جدى شعر با خصوصیت هایى مواجه مى شود که شاید به تکرار با آنها روبه رو نشده باشد. یاکیده شاعرى است که شعرهایش مى گویند که با لحظه هاى زندگى پیوند داشته و در آنها تا مى توانسته با ذهن و زبانى شاعرانه نفس کشیده است. شاید یکى از دلایلى که موجب شد تا بخواهم نظرى بر این مجموعه شعر نظرى داشته باشم این بود که شعرهاى یاکیده با زندگى او گره خورده و صمیمیت در شعرها بود که موجب شد تا به سمت آنها کشیده شوم.
•کوتاهى، کشف، ذهنیت
شعر کوتاه، امروزه در حیطه شعر جدى به عنوان یک سبک محسوب مى شود و کاربردها و کارکردهاى خاص خود را داراست. قصد پرداختن به چگونگى شعر کوتاه را در این مجال ندارم ولى اعتقاد دارم که شعر کوتاه به دلیل اینکه با توجه به کوتاه بودنش مى تواند حجم بزرگى از مفاهیم را در خود جاى دهد و همچنین توانایى به سرعت انتقال دادن اندیشه و احساس را دارد، مى تواند موفق تر از شعر بلند در جوامع امروز باشد. یاکیده چه آگاهانه و چه ناآگاهانه در این مجموعه به سمت شعر کوتاه رفته و در این باب موفق بوده است. کوتاهى شعرهاى یاکیده با مفاهیم مکشوف و ظرفیت هاى شعرهاى وى گره خورده است. منظور بر این است که شاید کشف هاى شاعرانه و فرم ذهنى شاعر مجموعه شعر «بانو و...» اصلاً توانایى اینکه بتوانند به شعر بلند مبدل شوند، نداشته باشند. زیرا ذهنیت شاعرانه یاکیده درگیر کشف لحظه هایى از زندگى بوده که فقط در کوتاه بودنشان مى توانستند به اثر بودن برسند. اما کشف بى شک از مهمترین شاخصه هاى شعر کوتاه است. شعر کوتاه در کشف اندیشه، اتفاق و لحظه هاى ناب است که به لذت شاعرانه دست پیدا مى کند. یاکیده توانسته که با انطباق ذهنیت خود براى کاشفى با لحظه ها به شاخصه دست پیدا کند و این در صورتى است که شاعر قادر است تا حجم بزرگ اشغال شده ذهنیتش را در کوتاه بودن شعرش پیاده کند.
پابرهنه تا کجا دویده اى؟/ که این همه/ گل شکفته است؟
یکى از شعرهایى که تمامى عناصر ذکر شده را در خود دارد همین شعر یاد شده است. این شعر در کوتاهى خود ذهنیتى را دارد که داراى حجم زیادى است. پابرهنه دویدن تا بى نهایت ذهن شاعر اتفاقى است که در همان ابتداى شعر ایجاد درگیرى مى کند. همچنین در کنار این درگیرى، کشفى است که در قسمت بعدى شعر میسر مى شود. شکفتن گل از جاى پاى برهنه به سبب دویدن کشف است که در نهایت موجب لذت شعر مى شود.
•زبان و تصویر
در شعر کوتاه زبان وظیفه سنگینى به عهده دارد. زیرا ذهنیت و کشف هاى شاعر از صافى زبان است که عبور مى کنند و به شعریت مى رسند. زبان در شعر کوتاه نمى تواند دچار کارکردهاى بازى وار زبانى شوند و سادگى زبان از ویژگى هاى شعر کوتاه است. کیکاوس یاکیده به این اصل رسیده و توانسته با به کارگیرى زبانى ساده که در آن واژه ها به طرق مختلف مورد استفاده قرار گرفته اند، به شعرى برسد که داراى زیبایى هایى است.
از ستاره ها بادبادک ساختم/ یا از بادبادک ها ستاره/ نمى دانم/ چشمان تو پر از بادبادک و ستاره است.
زبان در شعرهاى یاکیده در خدمت تصویرسازى است. زبان مى خواهد به تصویر برسد و تصویر مى خواهد در بستر زبان جارى باشد. تصویر از دیگر شاخصه هاى شعر کوتاه است. تصویر در خود ذهنیت و کشفیات ذهن شاعر را جاى مى دهد. از آنجا که ذکر شد که زندگى یاکیده با شعر گره خورده، پس نمى توان شعرش را با توجه به اینکه در حوزه شعر کوتاه هم بررسى مى شود خالى از تصویر در نظر گرفت. تصویر شعرهاى مجموعه شعر «بانو و...» داراى دو حالت هستند: درونى و بیرونى. شاعر گاه به پستوهاى درونیت خویش سرک مى کشد و گاه به جهان بیرون از ذهن خود هدایت مى شود. اما آنچه که مهم است این مى باشد که او به دقت و ظرافت به عمق تصاویر نفوذ مى کند.
صخره/ دردى است که زمین مى زاید/ تا به آب هاى شور دریا/ مرهمش گذارد.
اما نکته مهم دیگرى که نسبت به شعرهاى یاکیده مى خواهم اشاره کنم، استفاده از واژه هاى نمادین با کارکردهاى گوناگون است. مثل درخت که در بسیارى از شعرهاى او نقش داشته است. این مهم یکى از ویژگى هاى زبان شعر کوتاه است. یاکیده از این شاخصه استفاده کرده و توانسته آن را از ویژگى هاى شعر خود کند.
•نقش واژه بانو
همانطور که از اسم مجموعه پیداست، واژه «بانو» در بسیارى از شعرهاى «بانو و...» مورد استفاده قرار گرفته و نقش محورى این مجموعه شعر را ایفا کرده است. براى شاعر «بانو» کلمه اى است که بیشترین حجم ذهنیت او را اشغال کرده است. یاکیده با بانو به سمت خواسته هاى خود مى رود و آنها را در کنار بانو به نمایش مى گذارد. بى گمان یکى از نقش هاى حائز اهمیت بودن بانو نمادینى او براى شخصیت زن است. زن که در تقابل با جنسیت شاعر قرار مى گیرد و مرکزیت آرزوهاى او مى شود. شعرهایى که در آنها یاکیده از واژه بانو استفاده کرده شعرهایى هستند که در آنها وجه احساس پررنگ تر از دیگر وجوه شعر است. پشت واژه بانو احساساتى از شاعر نهفته است که موجب صمیمیت شعرها شده است. یاکیده به خوبى توانسته از واژه بانو کار بکشد. مجموعه با شعرى براى بانو شروع مى شود و در انتها با این شعر براى بانو به اتمام مى رسد:
هاى بانو/ بانو/ بانو/ بانوجان/.../ بگذریم...

کتاب‌های مرتبط

کولی پیراهن تنگ یک خواب بلند